پرخاشگری کودکان به صورت کلی به رفتاری در کودک اطلاق می شود که منجر به آزار و اذیت دیگران می شود. نظریه های روانشناسان در رابطه با کودک پرخاشگر به دو دسته تقسیم می شود: دسته اول آن دسته از روانشناسان هستند که معتقدند پرخاشگری در کودکان ذاتی بوده و نمی توان برای مقابله با آن اقدامی انجام داد؛ اما دسته دوم نظری عکس دسته اول دارند و معتقدند پرخاشگری کودک قابل کنترل و درمان است.
خشم کودکان می تواند ناشی از اتفاقات و رفتار های متعدد سایرین نسبت به آن ها باشد که در این مقاله به صورت مفصل به آن می پردازیم.
انواع پرخاشگری کودک
به صورت کلی پرخاشگری در کودکان، به دو نوع تقسیم می شود. یکی پرخاشگری ابزاری (ناخالص) و دیگری پرخاشگری انفعالی (خالص).
در پرخاشگری ابزاری یا ناخالص، کودک پرخاشگری می کند تا دیده شود. در این نوع پرخاشگری، شخص یا کودک پرخاشگر قصد آزار رساندن به دیگران را ندارد و فقط به دنبال جلب توجه سایرین است.
برای مثال با صدای بلند صحبت می کند، یا به رقابت تکلمی با هم سن و سال های خود می پردازد و سعی در رو کم کنی و رجز خوانی با آن ها را دارد.
پرخاشگری انفعالی در کودکان اما با آزار رساندن و اذیت دیگران همراه است. مثلا کودک برادر یا خواهرهای خود را می زند یا موهای بچه های دیگر را می کشد یا…
علل بروز رفتار پرخاشگری کودکان
پرخاشگری کودکان به دلایل متعددی می تواند بروز یابد. در این جا به برخی از مهم ترین دلایل ایجاد و پرورش پرخاشگری کودک می پردازیم.
الگو: یکی از مهم ترین و شایع ترین دلایل در ایجاد پرخاشگری در کودکان، الگو برداری کودکان از بزرگترهاست. کودکان ما ار می بینند و از ما یادمی گیرند و این الگو برداری تا سن پنج سالگی بسیار شدیدتر از سنین بالاتر است. لذا بهتر است مراقب اعمال و رفتار خود باشید.
ممکن است دیده باشید که کودکان در تنهایی خود یا در بازی هایشان، اغلب دوست دارند نقش بزرگتر های خود نظیر پدر، مادر، پدربزرگ، مادربزرگ یا شخصیت های قهرمانی خود را بازی کنند و مانند آن ها صحبت کنند، مانند آن ها راه بروند و مانند آن ها عمل کنند؛
این مطلب شاهدی بر الگوبرداری سریع کودکان از بزرگتر هاست که نشان می دهد در مقابل کودکان باید بیشتر بر اعمال خود مسلط باشیم و خود را کنترل کنیم تا رفتار های هیجانی یا عصبی ما منجر به بروز پرخاشگری کودک نشود.
استرس: کودکان مضطرب و دارای استرس، وجود ناآرامی دارند. خشم و بروز پرخاشگری در این کودکان به مراتب بیشتر از سایر بچه ها دیده می شود.
مدرسه: مدرسه یکی از عوامل تاثیر گذار در بروز خشم کودکان و ایجاد پرخاشگری در آن هاست. کودکان در مدرسه با مشاهده پرخاشگری کودکان دیگر و یا معلم ها و مربی های مدرسه، پرخاشگری را در ذهن خود ثبت می کنند و به مرور آن را بروز می دهند. درواقع کودک در مدرسه نیز امکان الگوبرداری پرخاشگری را دارد.
دلایل مختلفی در بروز پرخاشگری کودکان در مدرسه تاثیرگذار است.
خجالتی بودن و سکوت مکرر، مسخره شدن کودک توسط سایر بچه ها، کتک خوردن و زد و خورد کودک با بچه های دیگر در مدرسه، افسردگی و شاد نبودن و دوست نداشتن محیط مدرسه، از عوامل تاثیر گذار در پرخاشجو شدن کودک در محیط مدرسه است.
چگونه باید با کودک پرخاشگر برخورد کنیم؟
شناخت نوع و علت بروز پرخاشگری در کودکان، اساسی ترین گام در جهت درمان پرخاشگری کودک است.
پس از گذشتن از زمان پرخاشگری کودک، به صورت دوستانه و صمیمی، علت را از آن جویا شوید و از او بخواهید تا برایتان توضیح دهد که چرا خشمگین شده و پرخاشگرانه رفتار کرده است.
پس از شنیدن توضیحات کودک، سعی کنید، به تنهایی یا با کمک یک روانشناس کودک، آن را آنالیز کرده و نوع خشک کودکان خود را شناسایی کنید.
توضیحات کودک درباره ی علت پرخاشگری خود، ممکن است عبارات زیر را شامل شود:
خواهر یا برادرم در آن روز، همینگونه رفتار کردند.
همان گونه که در بالا اشاره شد، الگوبرداری کودک از کسانی که به صورت مداوم با آن ها در ارتباط است، بسیار در بروز خشم کودکان تاثیرگذار است.
با شخصی که کودک در توضیحاتش برای علت پرخاشگری اش نام برده، صحبت کنید و موقعیت حساس کودک در خانواده را برای او توضیح دهید و از او خواهید تا در حضور کودک در جمع های خانوادگی، کنترل بیشتری روی اعمال و رفتارخود داشته باشد.
برای آن که فلان چیز را برایم تهیه نکردید، من عصبانی شدم.
ناکامی در کودکان تاثیرات سوئی در تربیت ورشد آن ها به جای می گذارد. اگر چیزی را که کودک می خواهد، به هر دلیلی برای او تهیه نکردید، سعی کنید پاداش و جایزه ای را جایگزین خواسته کودک کنید تا ناکامی خواسته خودش از ذهن او پاک شود.
ناکامی در کودک اگر به شکل ادامه دار در ذهن کودک ثبت شود، منجر به بروز افسردگی و خلا های عاطفی در او می شود.
برای آن که دوست ندارم به آن جا بروم یا فلان شخص را ببینم، این کار را کردم.
در این مورد باید سعی کنید موقعیت یا شخصیت فرد مورد نظر را برای کودک مثبت جلوه دهید تا ذهن کودک نیز برای پذیرش آن نرم شود. در چنین شرایطی به هیچ وجه کودک موافقت یا مخالفت خود را برای تصمیم کودک بروز ندهید؛ جراکه مخالفت و موافقت با نظر کودک، ذهن او را نسبت به تصمیمی که گرفته، مصمم تر خواهد کرد.
